İlanda "çok iyi" yazıyor ama kitap elinize gelince kapağı yıpranmış çıkıyor. Bu hayal kırıklığının çoğu zaman sebebi kötü niyet değil, kondisyon derecelerinin herkes için aynı şeyi ifade etmemesidir. Dereceleri doğru okumayı öğrenmek, hem alıcı hem satıcı için ilk adımdır.
Kondisyon nedir, neden bu kadar önemlidir?
Kondisyon, bir kitabın fiziksel durumunu anlatan derecelendirmedir. Aynı baskının farklı nüshaları arasındaki fiyat farkının en büyük nedeni kondisyondur. Okumak için aldığınızda "orta" derecede bir nüsha işinizi görür; koleksiyon için alıyorsanız aynı derece sizi tatmin etmeyebilir.
Kitapbulucum'da ilanlar altı kondisyon derecesiyle listelenir. Aşağıda her birini ve ilanlarda sık görülen kusur türlerini anlatıyoruz.
Yeni
Hiç kullanılmamış, ilk hâlini koruyan kitaptır. Sararma, kıvrım, leke ya da kalem izi yoktur. Çoğunlukla stok kalmış, hiç açılmamış kitaplar bu grupta olur. Eski bir baskı bile hiç kullanılmamışsa bu dereceye girebilir.
Yeni gibi
Bir iki kez okunmuş ama kullanım izi neredeyse görülmeyen kitaptır. Sırt açılmamış gibidir, kapak parlaktır, sayfalarda sararma yoktur. Bu derece genellikle yeni baskı kitaplarda görülür ve fiyat olarak yeniye yakındır.
Çok iyi
Hafif kullanım izleri vardır: kapak kenarında çok küçük sürtünme, sayfa kenarlarında hafif solma ya da sırtta belli belirsiz bir kıvrım olabilir. Okumayı ve görünümü etkileyecek bir kusur yoktur. Çoğu okur için en dengeli derecedir.
İyi
Okunmuş, belirgin kullanım izleri olan ama bütün sayfaları sağlam kitaptır. Kenarlarda yıpranma, hafif sararma, kısa notlar ya da kapakta küçük kıvrımlar bulunabilir. Bu derece çok eski ve nadir kitaplarda sık görülür; kötü anlamına gelmez, yaşını gösteren bir kitap anlamına gelir.
Orta
Belirgin yıpranma, kapak kıvrılması, leke ya da altı çizili satırlar olabilir. İçerik eksiksizdir ve okunabilir durumdadır. Fiyatı düşük tutulur; okuma amacıyla alacaksanız mantıklı bir seçim olabilir.
Yıpranmış
Ciddi hasar taşıyan kitaplardır: kopmuş cilt, nem lekesi ya da dağılmaya başlayan nüshalar bu gruptadır. Çoğunlukla nadir bir eserin okunabilir tek nüshası olduğunda ya da onarım için alındığında tercih edilir. İlandaki hasar açıklaması bu derecede en önemli bilgidir.
Dereceler bir bakışta
| Derece | Genel durum | Kimler için uygun? |
|---|---|---|
| Yeni | Kullanılmamış | Hediye, koleksiyon |
| Yeni gibi | Neredeyse iz yok | Hediye, koleksiyon |
| Çok iyi | Hafif kullanım izi | Çoğu okur |
| İyi | Belirgin ama sağlam | Okuma ve nadir eser alımı |
| Orta | Belirgin yıpranma | Bütçe odaklı okuma |
| Yıpranmış | Ciddi hasar | Onarım veya tek nüsha ihtiyacı |
Derecenin dışında bakılması gerekenler
Derece, resmin yalnızca bir bölümünü gösterir. Aynı "iyi" derecesinde bir kitabın sadece kapağı soluk olabilirken diğerinin sayfaları kokulu olabilir. Bu yüzden açıklama notunda şunlara bakın:
- Sayfalarda leke, rutubet ya da koku var mı?
- Cilt ve sırt sağlam mı, sayfalar dökülüyor mu?
- İthaf, mühür, not ya da altı çizili satır bulunuyor mu?
- Toz kapağı, kutu ya da ek var mı, eksiksiz mi?
Rutubet ve küf belirtisi taşıyan kitaplar konusunda rutubet rehberimizi okuyabilirsiniz.
Kusur türleri ve ilanlardaki karşılıkları
İlan açıklamalarında geçen kusur ifadeleri çoğu zaman benzer anlamlar taşır. Bunları bilmek, derecenin arkasındaki gerçek durumu görmenizi sağlar.
Sararma ve solma
Kâğıdın yaşlanmasıyla oluşan doğal bir değişimdir. Hafif sararma, özellikle ucuz kâğıda basılmış eski kitaplarda yaygındır ve genellikle okumayı etkilemez. Kapak ve sırttaki solma ise ışığa maruz kalmanın göstergesidir.
Foxing (pas lekesi)
Eski kâğıtlarda görülen küçük kahverengi benekler foxing olarak adlandırılır. Nem ve kâğıt kalitesiyle ilgilidir; yoğun olması kitabın değerini düşürür, hafif olması ise yaşının bir işareti sayılır.
Kıvrım, yırtık ve eksik parça
Kapakta kıvrım, köşede ezilme ya da sayfada küçük yırtık, dereceyi düşüren yaygın kusurlardır. Kapaktan ya da sırttan parça kopması ise kitabın yapısal bütünlüğünü etkiler.
Not, çizgi ve mühür
Kalemle yazılmış notlar, vurgu çizgileri, kitapevi ya da kütüphane mühürleri kullanım izidir. Az sayıdaki not kabul edilebilirken, yoğun not okumayı zorlaştırır ve kondisyonu belirgin biçimde düşürür. Mühür bazen koleksiyoncular için ilginç bir tarihçe de sağlayabilir.
Kondisyon dereceleri ve fiyat ilişkisi
Kondisyon, fiyatı eserin türüne göre farklı oranlarda etkiler. Çok satan ve bol bulunan bir kitapta derece farkı büyük ölçüde fiyata yansır; nadir bir kitapta ise kondisyon farkı çok daha büyük bir fiyat farkına dönüşebilir. Çünkü nadir eserde "temiz nüsha" bulmak başlı başına zordur.
Bu yüzden bir kitabı almadan önce o eserin piyasada hangi kondisyonlarla bulunduğuna bakın. Eğer neredeyse tüm nüshalar "orta" ise, "çok iyi" bir nüshanın fiyatı beklenenden çok daha yüksek olacaktır.
Satıcılar için: derecenizi açıkça anlatın
Kitap satan biriyseniz dereceyi seçmekle yetinmeyin, kondisyon notuna kısaca neyi gördüğünüzü yazın. "Kapak köşesinde 1 cm'lik kıvrım var, sayfalar temiz" gibi bir cümle, tek başına "çok iyi" ifadesinden daha güven verir. Fotoğrafla desteklenen açıklamalar iade ve uyuşmazlığı da azaltır.
Dereceyi bir derece düşük yazmak, çoğu zaman memnun alıcı ve olumlu yorum olarak geri döner.
Derece seçerken pratik örnekler
Dereceyi seçmek bazen kararsızlık yaratır. Aşağıdaki örnekler, hangi durumda hangi derecenin daha uygun olduğunu gösterir:
- Hiç açılmamış, plastiği duran bir kitap: Yeni
- Bir kez okunmuş, sırtı açılmamış gibi duran bir roman: Yeni gibi
- Kapak köşesinde belli belirsiz sürtünme olan, sayfaları temiz bir kitap: Çok iyi
- Sayfa kenarlarında hafif sararma ve birkaç kalem notu olan bir kitap: İyi
- Kapağı kıvrılmış, bazı sayfalarında leke olan ama eksiksiz bir kitap: Orta
- Cildi ayrılmış, sayfaları dökülmeye başlayan ama içeriği okunabilir bir kitap: Yıpranmış
Kondisyon ve saklama ilişkisi
Bir kitabın kondisyonu zamanla değişebilir. Kitap, ışık, nem ve ısı değişimlerine maruz kaldığında sararır, kokar ve bozulur. Kitapları doğrudan güneş gören pencere önlerinde, banyo ve mutfak gibi nemli ortamlarda ya da kalorifer üstünde saklamak kondisyonu çabuk düşürür.
Kitaplıkta kitapları çok sıkı ya da çok gevşek dizmek de cilde zarar verir. Kitapları dik ve hafif sıkışık duracak şekilde yerleştirmek, sırtı korur. Büyük ve ağır ciltli kitapları ise yatay yerleştirmek daha iyidir.
Bu nedenle satıcıların kitapları kuru ve temiz bir ortamda saklaması, kondisyonun ilanda yazdığı gibi kalmasını sağlar. Alıcı olarak satıcının nasıl paketlediğini ve sakladığını sormaktan çekinmeyin.
Alıcılar için: dereceyi fiyatla birlikte okuyun
Kondisyon farkı fiyata yansıdığı için aynı baskının farklı ilanlarını yan yana koymak işe yarar. Detaylı arama ile kondisyonu filtreleyebilir, ilanları fotoğraflarıyla birlikte karşılaştırabilirsiniz. Alışverişten önce alışveriş kontrol listemizi da gözden geçirmek faydalı olur.
