Elinizdeki kitabın kapağında ya da künyesinde "1. Baskı" yazıyor. Bu, kitabın gerçekten ilk baskı olduğu anlamına mı gelir? Her zaman değil. Koleksiyoncuların en çok aradığı baskılardan biri olan ilk baskıyı doğru tanımak için tek bir ifadeye değil, birkaç ipucunun birlikte söylediğine bakmak gerekir.
İlk baskı ne demektir?
İlk baskı, bir eserin ilk kez kitap olarak yayımlandığı baskıdır. Aynı eser daha sonra başka yayınevlerinden ya da aynı yayınevinden yeni baskılarla çıkabilir. Bu durumda ilk baskı, o yayınevinin ilk basımı mı, eserin ilk yayımlandığı baskı mı sorusu önem kazanır; koleksiyonculukta genellikle eserin ilk çıktığı baskı kastedilir.
Ayrıca "ilk baskı" ile "ilk baskının ilk tirajı" aynı şey olmayabilir. Çok satan kitaplarda aynı baskının birkaç tirajı bulunur ve bazı koleksiyoncular yalnızca ilk tirajı ister.
Künye sayfasını okuyun
Kitabın başında ya da sonunda bulunan künye sayfasında basım yılı, baskı sayısı, matbaa ve yayınevi bilgisi yer alır. "Birinci Baskı", "İlk Baskı" ya da yalnızca bir yıl yazıyor olabilir. Sonraki baskılarda "2. Baskı", "Yeni Baskı", "Gözden Geçirilmiş Baskı" gibi ifadelerle ya da farklı yıllarla karşılaşırsınız.
Künyede birden fazla tarih görürseniz dikkatli olun. Bazı kitaplarda "Birinci baskı: 1985, bu baskı: 2004" gibi satırlar bulunur ve elinizdeki nüsha ilk baskı değildir.
Eserin ilk yayın tarihiyle karşılaştırın
Bir romanın ilk yayımlandığı yıl ile elinizdeki kitabın basım yılı aynı değilse bu kitap ilk baskı olamaz. Eserin ilk yayım yılını yazarın bibliyografyasından, kitap sayfalarından ya da arama sonuçlarındaki kayıtlardan kontrol edebilirsiniz.
Türkçede özellikle çeviri eserlerde dikkat gerekir. Bir kitabın dünyada ilk çıkış tarihi ile Türkçedeki ilk baskı tarihi farklıdır; "ilk baskı" ifadesi çoğu zaman Türkçedeki ilk baskı için kullanılır.
Fiziksel ipuçları
Künye tek başına yetmediğinde kitabın fiziksel özellikleri destek sağlar:
- Kâğıt ve cilt türü eserin çıktığı döneme uygun mu?
- Kapak tasarımı ilk baskıdakiyle aynı mı? Sonraki baskılarda kapaklar sık değişir.
- Fiyat etiketi, yayınevi adresi ve telefon numarası döneme uygun mu?
- Sayfa sayısı ve kullanılan yazı karakteri ilk baskı tarifleriyle örtüşüyor mu?
- Eski bir kitapta ISBN yoksa bu normal olabilir; ancak 1990'lardan sonra basılmış bir kitapta ISBN bulunması beklenir.
Sık yapılan hatalar
| Durum | Yanlış çıkarım | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Künyede yalnızca bir yıl yazıyor | Bu ilk baskıdır | Yılı eserin ilk yayın tarihiyle karşılaştırın |
| Kapakta "yeni baskı" yazıyor | Yeni olduğu için değersizdir | Yayınevinin ilk baskısı olabilir, künyeye bakın |
| Kitap çok eski görünüyor | Eski olduğu için ilk baskıdır | Eski görünen kitap sonraki bir baskı da olabilir |
| Satıcı "ilk baskı" yazmış | Doğrudur | Künye fotoğrafı isteyin |
Yayınevi ve dönem bilgisini okumayı öğrenin
İlk baskıyı tanımak için kitabın hangi yayınevinden, hangi dönemde ve hangi koşullarda çıktığını bilmek işe yarar. Bir yayınevi zamanla adını, adresini ya da logosunu değiştirmiş olabilir. İlk baskıdaki yayınevi adresi ile sonraki baskılardaki adres farklıysa bu, baskıyı tarihlendirmenizi kolaylaştırır.
Benzer şekilde kitabın arka kapağındaki fiyat, dönemin para birimini taşır. Türk lirasında yapılan para birimi değişikliklerini bilmek, bir kitabın hangi dönemde basıldığını anlamanıza yardım eder. Fiyatı olmayan ya da çok sonraki bir döneme ait fiyat etiketi taşıyan bir kitap, ilk baskı iddiasını sorgulatabilir.
İlk baskı ile ilk tiraj farkı
Bazı çok satan kitaplar ilk baskıda birkaç kez basılır. Künyede "1. Baskı" yazar, ama bu tirajın üstünde farklı baskı tarihleri ya da "tekrar basım" ifadeleri bulunur. Koleksiyonerler bu durumda ilk tirajı daha değerli sayar. Bunu anlamak için matbaa bilgisi, ciltleme ayrıntıları ve baskı hataları gibi küçük farklara bakmak gerekir; çoğu zaman deneyimli bir sahaf bu ayrımı daha rahat yapar.
Alıcı olarak her zaman bu düzeyde ayrıntı aramanız gerekmez. Ancak yüksek bir ek ücret ödüyorsanız, satıcıdan bu bilgiyi açıkça yazmasını beklemek hakkınızdır.
Kaynaklara ve bibliyografyaya başvurun
Özellikle aranan yazarlarda, ilk baskıya ait ayrıntılar bibliyografyalarda, sahaf kataloglarında ve koleksiyoncu rehberlerinde yer alır. Kapak rengi, sayfa sayısı ve ilk baskıya özgü baskı hataları gibi detaylar buralarda bulunur. Hangi baskının hangi özelliklere sahip olduğunu bilmek, yanlış kitaba fazla para ödemenizi engeller.
Satıcıdan kanıt isteyin
Yüksek fiyatlı bir ilan görüyorsanız satıcıdan künye sayfasının fotoğrafını isteyin. Güvenilir mağazalar bu fotoğrafı zaten ilana ekler. Satıcının geçmişini ve puanını mağazalar sayfasından kontrol edebilir, aynı baskının diğer ilanlarına bakarak fiyatı karşılaştırabilirsiniz.
İlk baskı olduğunu iddia eden satıcıdan künye sayfası fotoğrafı istemek, hem sizin hem de satıcının hakkını korur.
Adım adım ilk baskı kontrolü
Bir kitabın ilk baskı olup olmadığını değerlendirirken sırayla şu adımları izleyebilirsiniz:
- Künye sayfasını bulun ve baskı sayısı ile basım yılını okuyun.
- Eserin ilk yayın yılını bir bibliyografyadan ya da güvenilir bir katalogdan doğrulayın.
- Yayınevi adı ve adresinin döneme uygun olup olmadığına bakın.
- Kapak tasarımını, aynı baskının bilinen fotoğraflarıyla karşılaştırın.
- Sayfa sayısını, cilt türünü ve kâğıt kalitesini ilk baskı tarifleriyle karşılaştırın.
- Emin olamadığınız noktaları satıcıya sorun ve künye fotoğrafı isteyin.
Bu adımların hepsinin sonucu aynı yönü gösteriyorsa kitabın ilk baskı olma ihtimali yüksektir. Biri bile çelişiyorsa kesin sonuç vermeden önce ek bilgi toplayın.
Kitap kulübü baskıları ve benzeri sürümler
Bazı kitaplar, çok benzer görünen ama aslında farklı yayınlarla karıştırılabilir. Kitap kulübü baskıları, ucuz kâğıtla yeniden basılmış sürümler ve yayınevi dışı lisanslı baskılar bunlara örnektir. Bu sürümler genellikle ilk baskıdan daha küçük boyutlu, daha ince kâğıtlı ve daha sade ciltlidir. Künyede de "kulüp baskısı" ya da farklı bir yayıncı adı bulunur. İlk baskı arıyorsanız bu sürümleri ayırt etmeniz fiyat açısından önemlidir.
İlk baskı olması her zaman en iyisi demek değil
İlk baskı bir kitabı değerli kılar ama okuma amacıyla alıyorsanız sonraki baskılar çoğu zaman daha düzgün, daha okunaklı ve daha ucuzdur. Düzeltilmiş baskılar, ilk baskıdaki yazım hatalarını giderir. Hangi amaçla aldığınıza karar verdikten sonra baskı seçmek en doğru yoldur. Nadirlik ölçütlerinin geri kalanı için nadir kitap rehberine da göz atabilirsiniz.
