Bir kitabın arka kapağındaki barkodun altında yazan uzun sayı neyi ifade eder? Çoğu okur bu numarayı hiç kullanmaz, oysa ISBN, kitabı diğer tüm baskılardan ayıran en güvenilir kimliktir. Doğru baskıyı bulmak, yanlış kitap almamak ve satıcı olarak ilanı eksiksiz hazırlamak için ISBN'i tanımak işinizi kolaylaştırır.
ISBN neyin kısaltması?
ISBN, Uluslararası Standart Kitap Numarası anlamına gelir. Her kitabın baskısına verilen benzersiz bir tanımlayıcıdır. Aynı eserin farklı yayınevlerince basılan sürümleri, farklı ciltleri ve farklı dillerdeki baskıları ayrı numaralar taşır. Bu yüzden ISBN, bir "eser"i değil, o eserin belirli bir "baskısını" tanımlar.
Numara nasıl okunur?
Günümüzde 13 haneli ISBN kullanılır ve genellikle 978 ya da 979 ile başlar. Numara birkaç bölümden oluşur:
- Önek: 978 veya 979
- Dil ya da ülke grubu
- Yayınevi kodu
- Kitap kodu
- Son hane: numaranın doğruluğunu kontrol eden hane
Eski kitaplarda 10 haneli ISBN bulunur. 13 haneli numaralar 2007 civarında standart hâline geldi; 10 haneli bir numara, başına 978 eklenip son hane yeniden hesaplanarak 13 haneliye dönüştürülebilir.
Barkodla ISBN arasındaki ilişki
Kitaplardaki barkod, ISBN-13 numarasının makinelerin okuyabildiği hâlidir. Yani barkodu okutmak ISBN'i okumak demektir. Bu sayede kitapçıda, kütüphanede ve online platformlarda barkod ile kitaba anında ulaşılır. Barkod bozuksa ya da silinmişse altındaki rakamlar elle girilebilir.
Eski kitaplarda ISBN yoktur
ISBN uygulaması 1970'lerde yaygınlaştı ve Türkiye'de de zamanla yerleşti. Daha eski kitaplarda numara bulunmaz. Bu durumda kitabı tanımlamak için başlık, yazar, yayınevi, basım yılı ve sayfa sayısı bilgilerini birlikte kullanmak gerekir. Sahaf kitaplarında ISBN'in olmaması bir kusur değil, kitabın yaşının doğal sonucudur.
ISBN ile kitap bulmanın yolları
Kitapbulucum'da arama kutusuna ISBN yazarak aynı baskının ilanlarını bulabilirsiniz. Bu, özellikle aynı adı taşıyan birden fazla kitap olduğunda kurtarıcıdır. Sonuçlarda farklı satıcıların fiyatlarını ve kondisyonlarını yan yana görürsünüz.
Ölçütleri birlikte kullanmak isterseniz detaylı arama, yazar, yayınevi, yıl ve kondisyon gibi alanlarla sonuçları daraltmanıza yardımcı olur.
Aradığınız baskı satışta değilse
İstediğiniz baskının ISBN'ini biliyor ama ilan göremiyorsanız Kitap Bulucu'ya talep bırakabilirsiniz. Talebe kitabın ISBN'i eklenirse mağazaların eşleştirme yapması kolaylaşır ve yanlış baskı teklif edilme olasılığı azalır.
Aynı kitap, farklı ISBN: neden?
Bir eseri aradığınızda karşınıza çıkan farklı ISBN'ler kafa karıştırabilir. Bunun birkaç yaygın nedeni vardır:
- Farklı yayınevi: Aynı eser, haklar el değiştirdikçe farklı yayınevlerince basılır ve her birinin kendi ISBN'i bulunur.
- Farklı cilt türü: Karton kapaklı, ciltli ve cep boy sürümler genellikle ayrı numara alır.
- Yeni çeviri ya da yeni derleme: Metin değiştiğinde yeni bir ISBN verilir.
- Özel baskı: Kutulu, sınırlı ya da özel kapaklı sürümler çoğunlukla ayrı ISBN taşır.
Dolayısıyla aynı kitap adı altında birden fazla ISBN görmek normaldir. Seçim yaparken hangi yayınevinin, hangi çevirinin ve hangi cildin size uygun olduğuna karar vermek gerekir.
ISBN ile baskı doğrulama adımları
İlanda gördüğünüz kitabın aradığınız baskı olduğundan emin olmak için şu sırayı izleyebilirsiniz:
- İlandaki ISBN'i, aradığınız baskının ISBN'iyle karşılaştırın.
- Yayınevi ve basım yılı bilgilerinin ISBN ile tutarlı olduğuna bakın.
- Sayfa sayısını kontrol edin; farklı baskıların sayfa sayıları genellikle farklıdır.
- Emin olamazsanız satıcıdan künye sayfasının fotoğrafını isteyin.
Barkodsuz veya ISBN'siz kitaplar nasıl aranır?
Eski kitaplarda barkod ve ISBN yoksa arama yöntemini değiştirmek gerekir. Başlığı ve yazar adını tam yazın, yayınevi ve yıl ile sonucu daraltın. Başlıkta eski imla kullanılmışsa hem eski hem yeni yazımı deneyin. "Bir" gibi kısa kelimeleri ya da alt başlıkları çıkarıp aramak da bazen daha çok sonuç getirir.
Yine de bulamıyorsanız Kitap Bulucu talebine kitabın yazarını, yayınevini, yılını ve elinizdeki başka bir bilgiyi yazın; satıcılar bu bilgilerle eşleştirme yapabilir.
Satıcılar için ISBN neden önemlidir?
İlan eklerken ISBN girmek, kitap bilgilerinin doğru ve eksiksiz gelmesini sağlar, alıcının aradığı baskıyı bulmasını kolaylaştırır. Ayrıca baskı karışıklığından doğan iade taleplerini azaltır. Barkodu okutarak ya da numarayı yazarak başlayabilirsiniz; ardından fotoğrafları ve kondisyon notunu ekleyip ilanı tamamlarsınız. Elinizde birçok kitap varsa kitaplığını sat sayfasındaki adımlar işinizi hızlandırır.
ISBN-10 ve ISBN-13 arasında dönüşüm
10 haneli ISBN'i 13 haneliye çevirmek için numaranın başına 978 eklenir ve son hane yeniden hesaplanır. Son hane, önceki haneler belirli ağırlıklarla çarpılıp toplandıktan sonra elde edilen değere göre bulunur. Bu hesabı elle yapmanıza gerek yoktur; çoğu arama ve ilan sistemi iki biçimi de tanır ve dönüştürmeyi kendisi yapar.
Önemli olan, eski bir kitapta 10 haneli numara görürseniz bunu 13 haneliyle aynı kitap olarak kabul edebilmenizdir. Yalnızca gösterim değişir; kitap aynıdır.
Hangi durumda ISBN yetmez?
ISBN çoğu zaman en kesin tanımlayıcıdır ama her durumda yeterli değildir:
- Yayınevi, aynı ISBN ile yeni bir baskı yaptıysa baskı yılını ayırt edemezsiniz.
- Bazı eski kitaplara sonradan sahaflar tarafından barkod ya da numara yapıştırılmış olabilir.
- Aynı ISBN'i taşıyan iki nüshanın kondisyonu elbette çok farklı olabilir.
- Seri ya da set hâlinde satılan kitaplarda, set ve tek tek ciltler farklı numaralar taşır.
Bu durumlarda ISBN'i künye sayfası, fotoğraflar ve kondisyon notuyla birlikte değerlendirin.
ISBN ile ilgili sık yanlışlar
| Yanlış inanış | Gerçek |
|---|---|
| Aynı eserin tüm baskıları aynı ISBN'i taşır | Her baskı ve çoğunlukla her cilt türü farklı ISBN alır |
| ISBN basım yılını verir | Numara yılı içermez, yıl katalog kaydından öğrenilir |
| ISBN olmayan kitap sahtedir | Eski kitaplarda ISBN bulunmaz |
| Barkod ile ISBN farklıdır | Barkod, ISBN-13'ün görsel kodudur |
Yeniden basımlarda yayınevi bazen aynı ISBN'i korur. Bu yüzden ISBN tek başına baskı yılını kanıtlamaz; künye sayfasına da bakın.
Numaranın doğruluğunu nasıl kontrol edersiniz?
Son hane bir kontrol sayısıdır. Numarayı elle girerken bir haneyi yanlış yazarsanız sistem çoğu zaman bunu fark eder. Hata alıyorsanız önce rakamları baştan kontrol edin, sonra kitabın künye sayfasındaki numarayla karşılaştırın. Barkodun altındaki rakamlarla künyedeki rakamlar farklıysa bu nüshanın sonradan etiketlenmiş ya da farklı bir baskıya ait olabileceğini unutmayın.
