Bir plağı kutusundan çıkarıp iğneyi indirmenin kendine has bir ritüeli vardır. Plak koleksiyonculuğu, müziği hem sesi hem kapak tasarımı hem de fiziksel nesnesiyle sahiplenmenin yoludur. Türkçe pop, arabesk, halk müziği, klasik Türk müziği ve yabancı rock plakları bugün yeniden ilgi görüyor.
Ama plak almak, rastgele bir ilandan bir şey seçmekten ibaret değildir. Format farkını, plak durumunu ve saklama kurallarını bilmek hem paranızı hem de plakları korur.
Plak türleri
Plaklar boyut ve dönüş hızına göre ayrılır. İlanlarda sık göreceğiniz üç tür vardır.
| Tür | Boyut | Özellik |
|---|---|---|
| 33'lük (LP) | Genellikle 12 inç | Dakikada yaklaşık 33 devir; albüm formatı |
| 45'lik | Genellikle 7 inç | Dakikada 45 devir; tek parçalık "single" |
| 78'lik | 10 inç civarı | Dakikada yaklaşık 78 devir; kırılgan, özel iğne gerektirir |
78'likler daha eski ve kırılgan malzemeden yapıldığı için çalarken ve saklarken ekstra dikkat ister. Pikabınızın 78 devri ve uygun iğneyi destekleyip desteklemediğini kontrol edin.
Plak durumu nasıl değerlendirilir?
Plak iki ayrı parçadır: vinil yüzey ve kapak. İkisinin durumu ayrı değerlendirilir ve fiyat bunlara göre şekillenir.
Vinil yüzey
- Işığa tutup eğik açıdan bakın; derin çizikler görünür.
- Çarpıklık, plağın düz olmayıp dalgalanmasıdır; çalarken iğneyi sektirir.
- Hafif yüzey çizikleri çoğu zaman sese yansımaz; derin çizikler ise tıkırtı yapar.
- Aşınmış plakta ses boğuk ve cızırtılıdır.
Kapak ve iç kılıf
- Yırtık, leke ve su izi fiyatı düşürür.
- Kenar aşınması ve "halka izi" (içindeki plağın bastığı yuvarlak iz) yaygındır.
- Orijinal iç kılıf ve ek basılı materyaller, koleksiyoncu için önemlidir.
İpucu: İyi bir satıcı plağın "çalma durumunu" ve kapak durumunu ayrı ayrı yazar. Yalnızca "iyi durumda" yazan ilanlarda mutlaka ek fotoğraf isteyin.
Hangi plaklar daha değerlidir?
Plak fiyatını belirleyen etkenler şunlardır:
- Baskı: İlk baskılar genellikle sonraki baskılardan daha çok aranır.
- Nadirlik: Az basılmış ya da yurt dışında kısıtlı dağıtılmış plaklar.
- Sanatçı ve albüm: Talep gören isimler ve ikonik albümler.
- Durum: Hem plak hem kapak iyi durumdaysa fiyat yükselir.
- Ek içerik: Poster, kitapçık ya da orijinal iç kılıf.
Yalnızca eski olmak, plağın değerli olduğu anlamına gelmez. Çok basılmış ve bol bulunan albümler uygun fiyata satılır.
Temizlik ve bakım
Plak ses kalitesi ve ömrü, büyük ölçüde temizliğe bağlıdır. Basit bir rutin kurun:
- Her çalıştan önce karbon fırçayla yüzeydeki tozu alın.
- Kirli plaklar için plak temizleme sıvısı ve yumuşak mikrofiber bez kullanın.
- Etiketi ıslatmamaya dikkat edin.
- Plağı tutarken yüzeye değil kenarlara ve etikete dokunun.
- Pikap iğnesini düzenli temizleyin ve aşındığında değiştirin.
Aşınmış iğne plağın oluklarına zarar verir; plak kalitesini korumak için iğne bakımı da önemlidir.
Saklama kuralları
Plaklar yanlış saklandığında kalıcı biçimde bozulur. Dikkat edilecekler:
- Plakları yan yana dik durumda saklayın; üst üste yığmak çarpılmaya neden olur.
- Çok sıkıştırmayın, ama düşmemeleri için de yeterince destek sağlayın.
- İç kılıf olarak asitsiz, antistatik poşet kullanın; dışına koruyucu kılıf geçirin.
- Doğrudan güneş ışığından, radyatörden ve nemden uzak tutun.
- Kutuyu yatay değil dik yerleştirin.
Pikap seçimi
Yeni başlayanlar için kaliteli ve ayarlanabilir bir pikap, plak ömrü açısından önemlidir. Çok ucuz ve ağır iğne baskılı pikaplar plağı aşındırabilir. Seçerken şunlara bakın:
- İğne ve kolun ayarlanabilir olması.
- Devir seçenekleri: 33, 45 ve gerekiyorsa 78.
- Kapağın tozdan koruma sağlaması.
- Yedek iğne bulunabilirliği.
Nereden alınır ve nasıl karşılaştırılır?
Plak ilanları çok çeşitlidir. Arama sayfasında sanatçı ya da albüm adıyla arama yapın, detaylı arama ile fiyat ve durum filtreleyin. Satıcıyı değerlendirirken mağazalar sayfasından diğer plak ilanlarına ve yorumlara göz atın.
İlanda şunların bulunmasına dikkat edin: plak ve kapağın ayrı fotoğrafı, etiket fotoğrafı, baskı bilgisi ve durumun açık ifadesi.
Kapak sanatı ve baskı çeşitleri
Plak koleksiyonculuğunda aynı albümün birden fazla baskısı olabilir. İlk baskı, yeniden baskı ve farklı ülkelerde çıkan sürümler; kapak rengi, etiket tasarımı ve plak ağırlığı gibi detaylarla birbirinden ayrılır. Plağın etiketinde ve ölü bölgesinde (bitiş çizgisinden sonra etikete kadar uzanan boş yüzey) yer alan matris numaraları, baskı hakkında en güvenilir ipucunu verir.
Bu detayları öğrenmek zaman alır; ama birkaç albümü karşılaştırdığınızda farklar kendiliğinden göze çarpmaya başlar.
Satın almadan önce sorulacak sorular
- Plak ve kapak durumu ayrı ayrı belirtilmiş mi?
- Plak son zamanlarda çalınıp denendi mi?
- Çarpıklık ya da derin çizik var mı?
- İç kılıf ve kapak ekleri yerinde mi?
- Kargoda plakların nasıl paketleneceği belli mi?
Plaklar kargoda hasar görmeye çok açıktır. Dik konumda, sert kartonlar arasında ve darbe emici malzemeyle paketlenmeyen bir plak yolda çarpılabilir. Satıcıdan paketleme şeklini sormak yersiz değildir.
Türkçe plakların ayrı bir dünyası
Türkçe plaklar, ülkenin müzik tarihini kayda geçiren özel bir alandır. Halk müziği, arabesk, pop, rock ve sanat müziği döneminin yayıncı etiketleri, kapak fotoğrafları ve kısa metinleriyle ayrı bir görsel dünya sunar. Küçük yayıncıların az basılmış plakları, günümüzde aranan parçalar arasında yer alır. Tek bir sanatçının ya da tek bir yayıncının plaklarını toplamak, odaklı ve tamamlanabilir bir hedef sağlar.
Koleksiyonunuzu planlayın
Bir sanatçı, bir tür ya da bir dönem seçin. Her plak için basit bir liste tutun: albüm, baskı yılı, durum ve alış fiyatı. Çift alımı ve gereksiz harcamayı önler.
Koleksiyonunuzda fazlalıklar oluşursa kitaplığını sat sayfasındaki yönlendirmelerden yararlanabilirsiniz. Diğer koleksiyon rehberleri için blog sayfasına bakabilirsiniz.
İlk plağınızı seçerken
Sevdiğiniz bir albümün makul durumdaki bir baskısıyla başlayın. Plakları dinleyerek ve bakım yaparak öğrenmek, koleksiyonu zamanla daha sağlam bir temele oturtur.
